Sprzeczność przepisów ustanawiających minimalną cenę sprzedaży detalicznej papierosów
Uregulowania francuskie, austriackie i irlandzkie ustalające minimalną cenę sprzedaży detalicznej papierosów są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej. Cele ochrony zdrowia mogą zostać osiągnięte poprzez zwiększenie podatku akcyzowego.
Komisja wniosła do Trybunału Sprawiedliwości trzy skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko, odpowiednio Francji, Austrii i Irlandii, ponieważ uważa, że uregulowania tychże państw członkowskich w dziedzinie ustalania minimalnej ceny określonych wyrobów tytoniowych, to znaczy: papierosów, a także innych wyrobów tytoniowych we Francji, papierosów i tytoniu drobno krojonego przeznaczonego do skręcania papierosów w Austrii oraz papierosów w Irlandii, są sprzeczne z dyrektywą Rady 95/59/WE z dnia 27 listopada 1995 r. w sprawie podatków innych niż podatki obrotowe, wpływających na spożycie wyrobów tytoniowych (Dz.U. L 291, s. 40), w brzmieniu zmienionym przez dyrektywę 2002/10/WE Rady z dnia 12 lutego 2002 r. (Dz.U. L 46, s. 26) ustalającą niektóre zasady dotyczące akcyzy wpływającej na spożycie tych wyrobów. Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do nałożenia na papierosy podatku akcyzowego, który złożony jest z elementu proporcjonalnego (ad walorem) obliczonego według maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej, a także elementu specyficznego, którego kwota jest ustalana w odniesieniu do papierosów z najpopularniejszej kategorii cenowej, lecz nie może być niższa niż 5% ani też wyższa niż 55 % kwoty całego obciążenia podatkowego. Stawka proporcjonalnego podatku akcyzowego oraz kwota specyficznego podatku akcyzowego muszą być takie same dla wszystkich papierosów. Dyrektywa przewiduje również, że producenci i importerzy wyrobów tytoniowych mają swobodę w ustalaniu maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej każdego z ich wyrobów.
Zdaniem Komisji uregulowania trzech państw członkowskich, które nakładają ceny minimalne odpowiadające określonemu procentowi średnich cen odnośnych wyrobów tytoniowych (95% we Francji, 92,75% dla papierosów i 90% dla tytoniu drobno krojonego w Austrii, 97% w Irlandii), naruszają swobody producentów i importerów w ustalaniu maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej ich wyrobów, a tym samym naruszają wolną konkurencję. Tym samym wspomniane uregulowania są sprzeczne z dyrektywą.
W pierwszej kolejności Trybunał przypomniał, że dyrektywa zmierza w szczególności do zapewnienia, że ustalenie proporcjonalnej podstawy opodatkowania wyrobów tytoniowych będzie podlegało tym samym zasadom we wszystkich państwach członkowskich, ale także do zachowania swobody producentów i importerów, która umożliwi im skuteczne korzystanie z przewagi konkurencyjnej wynikającej z ewentualnych niższych kosztów wytworzenia. Uważa, że narzucenie minimalnej ceny sprzedaży detalicznej skutkuje tym, że maksymalna cena sprzedaży detalicznej określana przez producentów lub importerów w żadnym wypadku nie może być niższa od owej obowiązkowej ceny minimalnej i może w związku z tym szkodzić stosunkom konkurencyjnym uniemożliwiając niektórym z tych producentów lub importerów osiągnięcie korzyści z niższych kosztów wytworzenia w celu zaproponowania bardziej atrakcyjnych cen sprzedaży detalicznej.
Trybunał stwierdził w związku z tym, że system minimalnej ceny sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych nie może zostać uznany za zgodny z dyrektywą, o ile nie został on skonstruowany w taki sposób, aby wykluczyć w każdym przypadku, że będzie on stanowił zagrożenie dla przewagi konkurencyjnej, jaka mogłaby wyniknąć dla niektórych producentów lub importerów takich wyrobów z niższych kosztów wytworzenia.
Ocena krajowych przepisów doprowadziła Trybunał do wniosku, iż systemy te nie pozwalają wykluczyć w każdym przypadku, że narzucona cena nie będzie stanowiła zagrożenia dla przewagi konkurencyjnej, jaka mogłaby wyniknąć dla niektórych producentów lub importerów takich wyrobów z niższych kosztów wytworzenia.
Następnie Trybunał odrzucił argumenty przedstawione przez każde z trzech państw członkowskich w celu obrony ich uregulowań.
W rzeczywistości bowiem, ramowa konwencja WHO o ograniczeniu użycia tytoniu zatwierdzona w imieniu Wspólnoty decyzją Rady z dnia 2 czerwca (Dz.U. L 213, s. 8) nie jest w stanie podważyć wniosku Trybunału, ponieważ nie nakłada ona na żadną z umawiających się stron jakiegokolwiek konkretnego obowiązku w odniesieniu do polityki cenowej w dziedzinie wyrobów tytoniowych, który pozwalałby im na działania sprzeczne z dyrektywą. Ponadto dyrektywa nie sprzeciwia się polityce cenowej, o ile nie jest ona sprzeczna z celami dyrektywy.
Na cel ochrony zdrowia przewidziany w art. 30 WE można się powoływać jedynie w celu uzasadnienia ograniczeń ilościowych w przywozie i wywozie lub środków o skutku równoważnym, o których mowa w art. 28 WE i 29 WE. Tymczasem Komisja nie oparła swoich skarg na rzeczonych przepisach traktatu WE.
Wreszcie Trybunał stwierdził, że dyrektywa 95/59 zapewnia ochronę zdrowia i nie uniemożliwia państwom członkowskim kontynuacji walki z paleniem tytoniu. Przypomniał, że uregulowanie podatkowe stanowi ważny i skuteczny instrument w walce z konsumpcją wyrobów tytoniowych, a tym samym instrument ochrony zdrowia publicznego, ponieważ cel w postaci zapewnienia, iż ceny rzeczonych wyrobów zostaną ustalone na wysokim poziomie, może w sposób adekwatny być realizowany za pomocą zwiększenia podatku akcyzowego, co wcześniej czy później znajdzie odzwierciedlenie w zwiększeniu cen detalicznych, przy czym nie będzie to stanowiło naruszenia swobody ustalania cen.
Trybunał dodał, że zakaz ustalania cen minimalnych nie uniemożliwia państwom członkowskim zakazania sprzedaży wyrobów tytoniowych ze stratą, o ile nie stanowi to naruszenia swobody producentów i importerów w ustalaniu maksymalnych cen sprzedaży detalicznej ich wyrobów. Rzeczone podmioty gospodarcze nie będą mogły w tych przypadkach przejmować na siebie wpływu podatków na te ceny poprzez sprzedawanie swoich produktów ze stratą po cenie niższej niż suma kosztów wytworzenia i wszystkich podatków.