Kwestia darowizn otrzymywanych od rodziny w czasie trwania małżeństwa od lat budzi duże emocje i jest częstym źródłem sporów przy rozwodzie oraz przy podziale majątku po ustaniu wspólności ustawowej. W praktyce małżonkowie żyją latami w przekonaniu, że „wszystko jest nasze”, tymczasem w świetle prawa część składników majątku – w szczególności darowizny od rodziny – może w ogóle nie wchodzić do majątku wspólnego, lecz stanowić majątek osobisty jednego z nich. Prawidłowa kwalifikacja darowizny ma kluczowe znaczenie dla późniejszego rozliczenia, a błędne założenia często prowadzą do rozczarowań.
Poniżej omówiono szczegółowo zasady dotyczące darowizn w kontekście ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej, wraz z aktualnymi regulacjami prawnymi, orzecznictwem sądowym i praktycznymi przykładami.
Podstawy prawne: majątek wspólny i majątek osobisty małżonków
Punktem wyjścia do analizy darowizn jest rozróżnienie majątku wspólnego od majątku osobistego małżonków. Zasadnicze znaczenie mają tu przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: „k.r.o.”).
Art. 31 § 1 k.r.o.: „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.
Z kolei art. 33 k.r.o. wymienia składniki wchodzące do majątku osobistego każdego z małżonków. Dla tematu darowizn kluczowy jest w szczególności pkt 2 tego przepisu.
Art. 33 pkt 2 k.r.o.: „Do majątku osobistego każdego z małżonków należą: przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił”.
Już z samej treści art. 33 pkt 2 k.r.o. wynika generalna zasada: co do zasady darowizna otrzymana przez jednego z małżonków stanowi jego majątek osobisty, chyba że darczyńca wyraźnie postanowi inaczej (np. wskaże, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego małżonków).
Darowizna a domniemanie majątku wspólnego
Należy jednak pamiętać, że funkcjonuje także domniemanie, iż składniki majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej należą do majątku wspólnego.
Art. 31 § 2 k.r.o.: „Do majątku wspólnego należą w szczególności:
1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych”.
Choć przepis nie mówi wprost o darowiznach, w praktyce pojawia się konflikt między domniemaniem przynależności danego składnika do majątku wspólnego a wyłączeniem dla darowizn z art. 33 pkt 2 k.r.o. Ostatecznie decydujące znaczenie ma charakter nabycia: darowizna (o ile nie postanowiono inaczej) zasila majątek osobisty, nie wspólny.
Czy darowizny od rodziny automatycznie są majątkiem osobistym?
Sam fakt, że darowizna pochodzi od członka rodziny (np. rodziców, dziadków, rodzeństwa), nie ma sam w sobie decydującego znaczenia. Istotne jest to, komu darowizna została uczyniona i w jaki sposób została ukształtowana treść oświadczenia darczyńcy.
Zgodnie z przytoczonym art. 33 pkt 2 k.r.o. zakłada się, że:
– jeżeli darczyńca nie wypowiedział się wprost, darowizna dokonana na rzecz jednego małżonka wchodzi do jego majątku osobistego,
– darczyńca może jednak wyraźnie postanowić, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego małżonków.
Znaczenie treści aktu darowizny
W praktyce kluczowa jest treść dokumentu, w którym dokonano darowizny (najczęściej aktu notarialnego przy darowiźnie nieruchomości lub udziałów). To w nim powinno zostać wskazane, czy przedmiot nabywany jest do majątku osobistego jednego z małżonków, czy też do majątku objętego wspólnością ustawową.
Jeżeli darczyńcy – np. rodzice jednego z małżonków – chcą obdarować wyłącznie swojego syna lub córkę, a nie „całą rodzinę”, powinni zadbać, aby w akcie notarialnym wskazać wyłącznie to dziecko jako nabywcę, a dodatkowo można doprecyzować, że przedmiot darowizny wchodzi do jego majątku osobistego. Nie jest to konieczne z punktu widzenia art. 33 pkt 2 k.r.o., ale często rozwiewa ewentualne wątpliwości na przyszłość.
Odwrotnie, jeżeli celem rodziców jest realne wsparcie młodej rodziny, a nie tylko ich dziecka, mogą wprost zapisać w akcie, że darowizna dokonywana jest na rzecz obojga małżonków, w udziałach po 1/2, lub że ma wejść do majątku wspólnego. Wówczas nie ma wątpliwości, iż składnik ten znajdzie się w majątku wspólnym i będzie podlegał podziałowi przy rozwodzie.
Przykład (case study): mieszkanie od rodziców
Wyobraźmy sobie, że rodzice żony darują mieszkanie „córce Anicie Kowalskiej”. W akcie notarialnym jako jedyny nabywca wskazana jest Anita, bez żadnych dodatkowych zastrzeżeń. Anita pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa. Po kilku latach małżonkowie się rozwodzą.
W takiej sytuacji mieszkanie – co do zasady – stanowi majątek osobisty Anity. Wchodzi ona w posiadanie tego mieszkania na podstawie darowizny, a ponieważ darczyńcy nie postanowili inaczej, działa art. 33 pkt 2 k.r.o. Mieszkanie nie będzie dzielone przy podziale majątku wspólnego, choć małżonek może ewentualnie dochodzić zwrotu nakładów poniesionych z majątku wspólnego (np. kosztów remontu).
Gdyby jednak rodzice Anity w akcie notarialnym wskazali jako nabywców „Anitę Kowalską i jej męża Marcina Kowalskiego, małżonków objętych wspólnością ustawową”, to mieszkanie wszedłby do majątku wspólnego. W konsekwencji w razie rozwodu podlegałoby ono podziałowi, a co do zasady udziały obojga małżonków w majątku wspólnym są równe (art. 43 § 1 k.r.o.), chyba że sąd ustaliłby nierówne udziały.
Darowizna na rzecz jednego małżonka a intencja darczyńcy
W praktyce częstym źródłem sporów jest rozbieżność między formalną treścią darowizny (np. akt notarialny wskazujący jednego małżonka jako nabywcę) a subiektywnym przekonaniem obdarowanego lub jego małżonka, że „rodzice chcieli nas oboje wesprzeć”.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych podkreśla, że o kwalifikacji danego składnika jako osobistego bądź wspólnego decyduje w pierwszej kolejności treść czynności prawnej (np. aktu notarialnego). Intencja darczyńcy może mieć znaczenie przy wykładni oświadczeń woli, ale trudno forsować tezę o przynależności do majątku wspólnego wbrew jednoznacznej treści dokumentu.
W wyroku z dnia 28 marca 2018 r. (sygn. akt II CSK 494/17) Sąd Najwyższy wskazał, że:
„Zgodnie z art. 33 pkt 2 k.r.o., do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, przy czym przepis ten wprowadza wyjątek jedynie na wypadek odmiennego postanowienia spadkodawcy lub darczyńcy. W razie braku takiego zastrzeżenia mamy do czynienia z majątkiem osobistym”.
Oznacza to, że dopóki nie wykaże się, iż darczyńca postanowił inaczej, przyjmuje się, że darowizna zasila majątek osobisty, niezależnie od przeżyć emocjonalnych czy „rodzinnego” sposobu myślenia o majątku.
Darowizny pieniężne od rodziców a zakup nieruchomości
Wiele komplikacji rodzą darowizny pieniężne, które następnie przeznaczane są na zakup wspólnego mieszkania czy domu. Często wygląda to tak, że rodzice jednego z małżonków przelewają środki na konto swojego dziecka (czasem na rachunek wspólny małżonków), a następnie za te środki nabywana jest nieruchomość wpisywana do majątku wspólnego.
Pojawia się pytanie: czy taka darowizna wchodzi do majątku osobistego (a w efekcie stanowi „wkład” jednego małżonka, który należy uwzględnić przy podziale majątku), czy też od razu staje się częścią majątku wspólnego, bo darczyńcy „dali środki dla obojga”?
Domniemanie przynależności środków do majątku osobistego
Jeżeli umowa darowizny (choćby w formie potwierdzenia przelewu i pisemnej umowy) wskazuje wyraźnie jako obdarowanego tylko jednego małżonka, to zgodnie z art. 33 pkt 2 k.r.o. darowane środki wchodzą do jego majątku osobistego. Późniejsze przeznaczenie tych środków na zakup nieruchomości nie zmienia pierwotnego charakteru majątkowego nabycia.
Powstaje natomiast kwestia przekształcenia majątku osobistego w składnik majątku wspólnego. Nieruchomość nabyta w trakcie trwania wspólności ustawowej i wpisana do majątku wspólnego jest objęta wspólnością, ale można mówić o tzw. nakładach z majątku osobistego na majątek wspólny. Ten wątek szczegółowo reguluje art. 45 k.r.o.
Art. 45 § 1 k.r.o.: „Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny (…).”
Zatem jeżeli małżonek przeznaczył otrzymaną od rodziców darowiznę (majątek osobisty) na zakup nieruchomości wspólnej, to w razie podziału majątku wspólnego może dochodzić rozliczenia nakładów w postaci przyznania mu większej kwoty z tytułu wartości wkładu.
Orzecznictwo – darowizna środka pieniężnego a majątek wspólny
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przy sporach o kwalifikację środków otrzymanych od rodziców istotne jest ustalenie, czy rodzice chcieli obdarować tylko swoje dziecko, czy także jego małżonka. W wyroku z dnia 16 maja 2012 r. (sygn. akt I CSK 472/11) Sąd Najwyższy wskazał m.in.:
„W odniesieniu do środków pieniężnych przekazanych przez rodziców jednemu z małżonków nie ma podstaw do przyjmowania, że stanowią one składnik majątku wspólnego, jeżeli brak jest jakichkolwiek dowodów, by darczyńcy zamierzali obdarować również drugiego małżonka”.
Sąd przychylił się zatem do stanowiska, że w razie wątpliwości – przy braku dowodów przeciwnych – środki uzyskane z darowizny zalicza się do majątku osobistego obdarowanego małżonka.
Przykład (case study): przelew na konto wspólne
Rodzice męża przelewają 150 000 zł na rachunek bankowy, który małżonkowie prowadzą wspólnie, z tytułem „darowizna”. Brak jest pisemnej umowy, ale w toku postępowania rodzice potwierdzają, że chcieli „pomóc młodym w zakupie mieszkania”.
W praktyce orzeczniczej coraz częściej przyjmuje się, że w takim przypadku (darowizna na rachunek wspólny, wyraźna deklaracja darczyńców, że chodzi o wsparcie „młodych”) dochodzi do darowizny na rzecz obojga małżonków, a więc środki trafiają do ich majątku wspólnego. Jeżeli jednak rodzice wyraźnie zeznają, że zamierzali obdarować tylko syna, ale korzystał on z rachunku wspólnego „technicznie”, sądy wciąż mogą zaliczyć te środki do majątku osobistego syna; ciężar dowodu spoczywa jednak na tym, kto w ten sposób twierdzi.
Darowizna dokonana na rzecz obojga małżonków
W praktyce często występuje sytuacja, w której rodzice przekazują środki lub nieruchomość „młodym małżonkom” – wyraźnie zakładając, że obdarowanymi są zarówno dziecko, jak i jego małżonek. Może to przybrać formę:
– aktu notarialnego, w którym oboje małżonkowie są wskazani jako nabywcy,
– umowy darowizny pieniężnej, która wprost stanowi, że obdarowanymi są oboje małżonkowie,
– przekazu środków na wspólny rachunek małżonków, przy jednoczesnym wyraźnym oświadczeniu darczyńcy, że chciał ich oboje obdarować.
W takim wypadku darowizna nie będzie wchodziła do majątku osobistego tylko jednego z małżonków, lecz albo zostanie nabyta do majątku wspólnego (jeżeli małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej), albo do majątku osobistego każdego z nich, w oznaczonych udziałach (jeżeli istnieje między nimi rozdzielność majątkowa).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r. (sygn. akt IV CSK 679/12) wskazał:
„W przypadku darowizny dokonanej na rzecz obojga małżonków nie ma podstaw do zaliczenia przedmiotu darowizny do majątku osobistego jednego z nich tylko dlatego, że darczyńcy są rodzicami tego małżonka. Decydująca jest treść czynności prawnej i wola darczyńców”.
Dlatego też jeśli rodzice chcą realnie obdarować „młodych”, powinni świadomie ukształtować treść darowizny, a nie pozostawiać tej kwestii niedopowiedzianej.
Zmiany ustroju majątkowego a darowizny
Kolejnym istotnym zagadnieniem jest wpływ ewentualnych umów majątkowych małżeńskich (tzw. intercyz) na kwalifikację darowizn. Często małżonkowie w trakcie trwania małżeństwa zmieniają ustrój majątkowy z ustawowej wspólności na rozdzielność majątkową, albo odwrotnie – z rozdzielności na wspólność.
Darowizna dokonana przed ustanowieniem rozdzielności
Jeżeli darowizna została dokonana w czasie trwania wspólności ustawowej i miała zasilić majątek osobisty jednego z małżonków (zgodnie z art. 33 pkt 2 k.r.o.), to sama późniejsza zmiana ustroju majątkowego nic nie zmienia. Składnik ten pozostanie majątkiem osobistym, chyba że małżonkowie wprost włączą go do majątku wspólnego w umowie majątkowej (co co do zasady jest dopuszczalne).
Odwrotnie, jeżeli przedmiot darowizny trafił do majątku wspólnego (np. rodzice obdarowali oboje małżonków), to ustanowienie rozdzielności majątkowej po dacie darowizny powoduje jedynie „zamrożenie” stanu majątku wspólnego – darowana rzecz pozostaje wspólna, aż do jej podziału.
Darowizna po ustanowieniu rozdzielności
Jeżeli małżonkowie wprowadzili rozdzielność majątkową, darowizny będą co do zasady trafiać do majątku osobistego tego małżonka, który jest obdarowany. Jeżeli rodzice dziecka chcą obdarować „młodą parę”, muszą mieć świadomość, że formalnie istnieją dwa odrębne majątki. Mogą zatem:
– obdarować oboje małżonków w oznaczonych udziałach (np. po 1/2),
– obdarować tylko swoje dziecko, a to z kolei może potem dokonać darowizny na rzecz współmałżonka (z odrębnymi konsekwencjami podatkowymi).
Darowizny a podział majątku po rozwodzie
Jednym z najczęstszych błędów jest przekonanie, że „wszystko, co pojawiło się w trakcie małżeństwa, dzieli się na pół”. Tymczasem w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd bada, które składniki rzeczywiście wchodzą do majątku wspólnego, a które stanowią majątek osobisty jednego z małżonków. Darowizny należą do tej drugiej kategorii, o ile nie zostały zakwalifikowane inaczej.
Brak możliwości dzielenia majątku osobistego w ramach podziału majątku
Zasadą jest, że w ramach postępowania o podział majątku wspólnego sąd nie dzieli majątku osobistego małżonków. Przedmioty stanowiące majątek osobisty (w tym co do zasady przedmioty nabyte przez darowiznę) nie wchodzą do masy podziałowej. Małżonek, który nie jest ich właścicielem, nie może żądać przyznania mu udziału w tych składnikach.
W wyroku z dnia 21 czerwca 2017 r. (sygn. akt I CSK 65/17) Sąd Najwyższy wyraził to następująco:
„Przedmiotem postępowania o podział majątku wspólnego jest jedynie majątek wspólny małżonków, powstały w okresie trwania wspólności ustawowej. Przedmioty należące do majątku osobistego jednego z małżonków nie mogą być objęte tym postępowaniem”.
Ma to szczególne znaczenie przy darowiznach nieruchomości od rodziny, które bywają znaczącym składnikiem stanu posiadania po ustaniu małżeństwa.
Rozliczanie nakładów z majątku wspólnego na przedmiot nabyty w drodze darowizny
Inną kwestią jest rozliczanie nakładów z majątku wspólnego na przedmiot stanowiący majątek osobisty jednego z małżonków. Kluczowy jest tu wspomniany art. 45 k.r.o.
Jeżeli np. mąż otrzymał od rodziców dom w drodze darowizny, który w związku z tym stanowi jego majątek osobisty, ale następnie małżonkowie sfinansowali wspólnie generalny remont tego domu za środki pochodzące z ich pracy (majątek wspólny), to przy podziale majątku wspólnego żona może domagać się rozliczenia nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty męża. Zwykle następuje to w formie zasądzenia określonej kwoty pieniężnej na jej rzecz.
W wyroku z dnia 28 lutego 2013 r. (sygn. akt III CZP 110/12) Sąd Najwyższy wskazał:
„Zwrot nakładów i wydatków poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka ma charakter roszczenia pieniężnego i podlega rozliczeniu przy podziale majątku wspólnego, stosownie do art. 45 k.r.o.”.
Zatem choć sam dom nie będzie dzielony, to nakłady poniesione z majątku wspólnego na jego modernizację powinny zostać rozliczone w ramach postępowania działowego.
Dowody w sprawach o kwalifikację darowizn
Spory o to, czy określony składnik majątku jest wspólny, czy osobisty, rozstrzygane są w oparciu o dowody przedstawione przez strony. W przypadku darowizn od rodziny szczególne znaczenie mają:
– akty notarialne (w przypadku darowizn nieruchomości),
– umowy darowizny (pisemne, czasem nawet w formie „oświadczeń” rodziców),
– potwierdzenia przelewu bankowego, wskazujące tytuł przelewu i odbiorcę,
– zeznania darczyńców co do ich woli (czy chcieli obdarować jedno dziecko, czy także jego małżonka),
– zeznania małżonków i innych świadków,
– dokumenty bankowe potwierdzające, na jaki rachunek wpłynęły środki (indywidualny czy wspólny).
Ciężar dowodu co do przynależności darowizny do majątku osobistego spoczywa w praktyce na tym małżonku, który tak twierdzi, ponieważ zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. istnieje domniemanie, że składniki nabyte w czasie trwania wspólności wchodzą do majątku wspólnego, chyba że wykaże się istnienie jednej z przesłanek z art. 33 k.r.o.
Podatkowe aspekty darowizn od rodziny
Choć głównym tematem jest przynależność darowizn do majątku wspólnego lub osobistego, warto sygnalnie wskazać, że darowizny od najbliższej rodziny (tzw. grupa „0” – małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) mogą korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeśli spełnione zostaną warunki ustawowe (zgłoszenie do urzędu skarbowego w wymaganym terminie, forma przelewu itp.).
Zdarza się, że dla „oszczędności” podatkowych darczyńcy decydują się obdarować „oboje małżonków”, gdyż wtedy łatwiej zmieścić się w określonych kwotach wolnych od podatku przy wielokrotnych darowiznach. Należy jednak pamiętać, że takie rozwiązanie ma również konsekwencje na gruncie prawa rodzinnego – przedmiot darowizny staje się składnikiem majątku wspólnego, a nie osobistego.
Praktyczne wnioski dla małżonków i ich rodzin
Z punktu widzenia praktyki, zarówno dla małżonków, jak i dla ich rodziców czy krewnych, którzy chcą dokonać darowizny, kluczowe jest świadome podejmowanie decyzji i odpowiednia dokumentacja.
Jeśli intencją rodziców jest obdarowanie wyłącznie swojego dziecka, tak aby przedmiot darowizny nie był dzielony w razie rozwodu, powinni:
– wskazać w umowie lub akcie notarialnym tylko swoje dziecko jako jedynego obdarowanego,
– w razie potrzeby doprecyzować, że przedmiot wchodzi do majątku osobistego,
– najlepiej unikać kierowania przelewów na wspólne rachunki małżonków, jeżeli ma to znaczenie dowodowe.
Jeżeli natomiast celem jest wesprzeć „młodą rodzinę”, warto wprost wskazać jako obdarowanych oboje małżonków, aby nie pozostawiać pola do przyszłych sporów i zarzutów, że drugi małżonek „nic z tego nie ma”.
Małżonkowie planujący zawarcie umów majątkowych (intercyzy) powinni przy tej okazji zastanowić się, czy i w jakim zakresie chcą włączyć do majątku wspólnego przedmioty otrzymane w drodze darowizny. Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza wprowadzanie modyfikacji także co do kwalifikacji niektórych kategorii składników, choć wymaga to ostrożności i profesjonalnego przygotowania umowy.
Q&A – najczęściej zadawane pytania
Czy darowizna od moich rodziców automatycznie jest moim majątkiem osobistym?
Co do zasady tak. Zgodnie z art. 33 pkt 2 k.r.o. przedmioty nabyte przez darowiznę wchodzą do majątku osobistego małżonka, który został obdarowany. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy darczyńca wyraźnie postanowił inaczej, np. obdarował oboje małżonków lub zastrzegł, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego.
Rodzice przepisali mieszkanie tylko na mnie, ale mój małżonek twierdzi, że „połowa jest jego”, bo byliśmy w małżeństwie. Czy ma rację?
Nie. Sam fakt pozostawania w małżeństwie nie powoduje, że przedmioty nabyte z tytułu darowizny wchodzą do majątku wspólnego. Jeżeli jako jedyny nabywca w akcie darowizny widniejesz Ty, a darczyńcy nie postanowili inaczej, mieszkanie jest Twoim majątkiem osobistym. Małżonek może ewentualnie domagać się rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na to mieszkanie (np. remonty), ale nie udziału we własności mieszkania.
Rodzice męża dali nam 100 000 zł na wspólne konto na zakup mieszkania. Czy te pieniądze są wspólne?
W wielu przypadkach sąd przyjmie, że tak, zwłaszcza jeśli rodzice męża wyraźnie twierdzą, że chcieli obdarować „was oboje” lub „młodych małżonków”, a środki trafiły na rachunek wspólny. Jeśli jednak rodzice wskazują jednoznacznie, że obdarowali tylko syna, a rachunek był jedynie technicznym środkiem przekazania, rozstrzygnięcie może być inne. Decydujące są dowody co do woli darczyńców.
Co w sytuacji, gdy darowizna pieniężna od moich rodziców została wykorzystana na zakup mieszkania do majątku wspólnego?
Darowizna co do zasady stanowi Twój majątek osobisty. Skoro jednak za jej środki nabyto nieruchomość do majątku wspólnego, możesz przy podziale majątku żądać rozliczenia nakładów z majątku osobistego na wspólny, na podstawie art. 45 k.r.o. Sąd może uwzględnić tę okoliczność, przyznając Ci odpowiednio wyższą kwotę przy podziale majątku.
Czy możemy z małżonkiem umówić się, że darowizna od moich rodziców będzie jednak wspólna?
Tak, co do zasady małżonkowie mogą w umowie majątkowej małżeńskiej (zawartej w formie aktu notarialnego) postanowić, że określone składniki majątku osobistego wejdą do majątku wspólnego. Należy jednak rozróżnić skutki tej umowy między małżonkami od stosunku prawnego z darczyńcami – jeżeli darczyńcy obdarowali wyłącznie Ciebie, to początkowo mieszkanie jest Twoje osobiste, a dopiero później może zostać „włączone” do wspólności.
Czy darowizny od teściów na pewno są majątkiem osobistym mojego małżonka?
Nie zawsze. Jeżeli teściowie formalnie obdarowują wyłącznie swoje dziecko, a nie ma dowodów, że chcieli obdarować również Cię, przedmiot darowizny będzie majątkiem osobistym małżonka. Jeżeli jednak z treści aktu notarialnego, umowy czy z zeznań wynika, że ich intencją było wsparcie obojga małżonków, sąd może przyjąć, że przedmiot darowizny trafił do majątku wspólnego lub do majątków osobistych obojga, w oznaczonych udziałach.
Czy przy podziale majątku po rozwodzie sąd może „na siłę” podzielić mieszkanie, które jest moją osobistą darowizną?
Nie. Przedmiot postępowania o podział majątku wspólnego obejmuje wyłącznie składniki należące do majątku wspólnego. Mieszkanie stanowiące Twoją darowiznę (majątek osobisty) nie może być dzielone w tym postępowaniu. Były małżonek może jedynie podnieść kwestie rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na tę nieruchomość.
Czy mogę żądać zwrotu darowizny od byłego małżonka, jeśli po rozwodzie mieszka w domu darowanym nam przez moich rodziców?
Jeżeli darowizna była dokonana na rzecz obojga małżonków, to staliście się współwłaścicielami domu. Po rozwodzie każdy z Was zachowuje swój udział, a uporządkowanie kwestii własności wymaga przeprowadzenia podziału majątku. Sam fakt rozwodu nie daje podstaw do „odwołania” darowizny przez Ciebie czy Twoich rodziców, chyba że zachodzą szczególne przesłanki ustawowe do odwołania darowizny wobec rażącej niewdzięczności (art. 898–900 Kodeksu cywilnego), ale jest to odrębny, trudny proces.
Jak udowodnić, że środki na zakup domu pochodziły z mojej darowizny, a nie ze wspólnych oszczędności?
Najlepiej poprzez:
– umowę darowizny lub oświadczenie darczyńców,
– potwierdzenia przelewu (np. z konta rodziców na Twoje konto osobiste),
– związek czasowy między otrzymaniem darowizny a zakupem nieruchomości,
– zeznania darczyńców i świadków.
Im lepiej udokumentujesz przepływ środków i ich źródło, tym większa szansa, że sąd uzna je za Twój majątek osobisty, a nie wspólny.
Czy darowizna od rodziców zawsze jest zwolniona z podatku?
Nie zawsze automatycznie. Darowizny od najbliższej rodziny (tzw. grupa „0”) mogą korzystać z pełnego zwolnienia, ale wymagają spełnienia określonych warunków, m.in. zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego w odpowiednim terminie i – przy wyższych kwotach – dokonania przekazania środków w formie przelewu lub przekazu bankowego. Kwestie podatkowe warto skonsultować z doradcą podatkowym lub sprawdzić aktualne limity w ustawie o podatku od spadków i darowizn.
Podsumowanie
Darowizny od rodziny w kontekście małżeńskiej wspólności majątkowej są jednym z najbardziej newralgicznych zagadnień przy rozwodzie i podziale majątku. Ustawodawca w art. 33 pkt 2 k.r.o. przyjął generalną zasadę, że przedmioty nabyte przez darowiznę należą do majątku osobistego obdarowanego małżonka, chyba że darczyńca wyraźnie postanowi inaczej. Przynależność darowizny do majątku wspólnego lub osobistego zależy jednak w znacznej mierze od treści umowy darowizny, sposobu jej dokonania oraz dowodów potwierdzających wolę darczyńców.
Świadome uregulowanie tych kwestii na etapie dokonywania darowizny pozwala uniknąć długotrwałych i kosztownych sporów sądowych w przyszłości. Zarówno małżonkowie, jak i ich rodziny powinni zatem przed dokonaniem istotnych darowizn skonsultować się z prawnikiem lub notariuszem, aby precyzyjnie ukształtować skutki prawne danego rozporządzenia majątkowego.